کتاب نمایشنامه مسافران

کتاب نمایشنامه مسافران

کتاب نمایشنامه مسافران هشتمین فیلم‌نامه‌ی بلند «بهرام بیضایی» است که در اواخر دهه‌ی شصت نوشته شد و به کارگردانی بیضایی ساخته شد.
بهرام بیضایی بی‌شک مهم‌ترین کارگردان، نویسنده و نظریه‌پرداز سینما و تئاتر ایران است که تأثیر بسیار مهمی بر هنرهای نمایشی داشته است. بیضایی معمولا در آثار خود از زبانی منحصربه‌فرد استفاده می‌کند و به واسطه‌ی پیشینه‌ی غنی در تئاتر، عناصر صحنه و بازیگران را در خدمت فرمی خاص کارگردانی می‌کند. زبان آثار بیضایی عموما آرکئیک است و مضامین نماد و اسطوره به‌کرات در آن‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. نمادگرایی در آثار بیضایی تا آنجا است که در برخی مواقع، بدون اطلاع و اشراف نسبت به آن‌ها نمی‌توان به تعریف جامعی از داستان رسید.
فیلم‌نامه‌ی «مسافران» یکی از همین آثار است که مفاهیم نمادین در آن به‌خوبی بار روایت داستان را به دوش کشیده‌اند. در این اثر، خانواده در تدارک مراسم عروسی برای دختر جوان هستند و منتظر رسیدن آینه‌ی موروثی برای برپایی این مراسم هستند. عروس جوان اما در راه تصادف می‌کند و داستان به شکل دیگری پیش می‌رود. بیضایی همانند فضای تئاتری خود، قطعیتی را در اختیار بیننده قرار نمی‌دهد اما شواهد مختلفی را نشان می‌دهد که حاکی از مرگ عروس و داماد جوان است. گزارش پلیس و شهادت افراد مختلف این فرضیه را برای بیننده محکم‌تر می‌کند. اما در پایان داستان اتفاق غیرمنتظره‌ای رخ می‌دهد و ماهیت اصلی اثر شکل می‌گیرد. عروس و داماد آیینه به دست به مراسم وارد می‌شوند و عروسی که به عزا بدل شده بود دوباره به شادی و نور تبدیل می‌شود. در این اثر، ماهیت وجودی آینه و تعریف نمادین آن بسیار مهم است و باعث می‌شود داستان تعریف جامعی پیدا کند. اگرچه فیلم مسافران به کارگردانی بیضایی ساخته شد و با استقبال بی‌نظیر منتقدان و مخاطبان روبه‌رو شد، اما ماهیت داستانی آن و زبان خاص بیضایی باعث شده، فیلم‌نامه‌ی این اثر هم نه‌تنها برای مخاطبان جدی سینما بلکه برای مخاطبان عام جالب و جذاب باشد و مورد استقبال قرار گیرد. مطالعه‌ی این اثر به طرف‌داران بهرام بیضایی توصیه می‌شود.